Dezynsekcja i dezynfekcja środków transportu

W krajach UE obowiązuje zasada, że żywność znajdująca się w obrocie nie może być niebezpieczna dla zdrowia i życia człowieka, a odpowiedzialność za jej bezpieczeństwo ponosi przedsiębiorca. Między innymi z tego powodu wprowadza się system HACCP, aby na każdym etapie produkcji żywności wykryć zagrożenia i je ograniczyć lub wyeliminować. Podczas transportu produkty żywnościowe są narażone na zanieczyszczenia, dlatego firmy przewożące żywność muszą także wdrożyć zasady systemu HACCP.

Przynajmniej kilka razy surowiec, półprodukty i produkty gotowe są transportowane zanim trafią do konsumenta. Podczas transportu żywności i pasz mogą powstać zagrożenia, szczególnie mikrobiologiczne, których czynniki są niebezpieczne dla zdrowia i życia ludzi lub zwierząt inwentarskich. W związku z tym, wszystkie środki transportu służące do przewozu artykułów spożywczych, pasz, a w szczególności zwierząt, przed załadunkiem powinny być poddawane zabiegom ograniczającym zagrożenia mikrobiologiczne, czyli myte i dezynfekowane, a w razie konieczności nawet dezynsekowane.

Zgodnie z naszym prawem, żywność powinna być przewożona specjalistycznymi środkami transportu o odpowiedniej konstrukcji i wyposażeniu dostosowanym do rodzaju przewożonych artykułów, a nie dostępnymi i dowolnymi pojazdami. Środki transportu muszą być utrzymane w dobrym stanie technicznym i łatwe do utrzymania w nich czystości i przystosowane do wykonania w nich zabiegu dezynfekcji i dezynsekcji.

Każdy środek powinien być dokładnie obejrzany, aby wykryć ewentualne uszkodzenia i określić stan jego czystości. Wszystkie powierzchnie ładowni pojazdu dostawczego należy doprowadzić do stanu należytej czystości przy użyciu właściwych środków myjących i dezynfekujących, przeznaczonych do kontaktu z żywnością, a w razie potrzeby – dokonania dezynsekcji i dezynsekcji.

W każdym zakładzie produkującym żywność musi być wyznaczone miejsce do mycia i dezynfekcji środków transportu.

Zakład powinien wyznaczyć i odpowiednio przeszkolić pracowników do mycia i dezynfekcji pojazdów przewożących żywność, albo skorzystać z usług specjalistycznej firmy dezynfekcyjnej. Osobom wykonującym prace związane z myciem i dezynfekcją należy zapewnić dostęp do bieżącej wody pitnej podawanej z węża pod ciśnieniem od 4 do 6 bar.

Bardzo ważny tu jest sposób wykonania dezynsekcji i wybór środków do mycia i dezynfekcji. Skuteczność dezynfekcji zależy od rodzaju środka dezynfekującego, jego stężenia, pH, temperatury, twardości wody i czasu oddziaływania. Dobry preparat powinien więc charakteryzować się dużą skutecznością przy niskim stężeniu substancji aktywnych, a także stabilnością roztworów roboczych, niską toksycznością dla człowieka i małym obciążeniem dla środowiska. Przy wyborze środków dezynfekujących ładownie środków transportu i jego zbiornik lub pojemniki musimy dbać o to, aby ich substancje aktywne nie powodowały korozji i innych uszkodzeń powierzchni lakierowanych, ścian i podłóg wykonanych z aluminium, czy wyłożonych tworzywami sztucznymi.

Przed wykonaniem zabiegu dezynfekcji należy powierzchnie posprzątać i usunąć resztki uprzednio przewożonych produktów i kurz. Po oczyszczeniu mechanicznym ładownię można dokładnie umyć. Najważniejszym czynnikiem obniżającym skuteczność preparatów dezynfekujących jest obecność w odkażanym środowisku substancji organicznych. Dlatego należy skrzynię ładunkową (jej ściany, sufit, podłogę, wymiennik ciepła) umyć roztworem wybranego preparatu myjącego. Następnie należy opłukać wszystkie umyte powierzchnie bieżącą wodą pitną, a ładownię pozostawić do ocieknięcia.

Zabieg dezynfekcji powinien być przeprowadzony starannie i trzeba zadbać o takie szczegóły, jak np. dokładne pokrycie roztworem dezynfekującym żeberek wymiennika ciepła, który bardzo często jest rezerwuarem szkodliwych pleśni i grzybów.

Po zakończeniu zabiegu opryskiwania, naniesiony roztwór dezynfekujący na powierzchnie pozostawić na 15 minut. Jeśli przewożona żywność nie kontaktuje się z dezynfekowanymi powierzchniami, wtedy ładownię można pozostawić bez spłukiwania. W pozostałych przypadkach wykonuje się płukanie wodą pod niskim ciśnieniem do 4 bar, nie większym, aby rozpryski wody z popłuczynami nie doprowadziły do ponownego zabrudzenia ścian i sufitów.

Zabieg dezynfekcji należy przeprowadzić bardzo starannie, gdyż wszelkie niedociągnięcia mogą spowodować, że przewożona żywność stanie się niebezpieczna dla zdrowia i życia człowieka. Najczęściej popełnianymi błędami przy wykonywaniu dezynfekcji jest:

Z tych powodów w zakładach przemysłu spożywczego i w firmach transportowych zabiegi dezynfekcji powinny wykonywać profesjonalne ekipy, zaopatrzone w specjalistyczny sprzęt oraz w przeszkolonych pracowników.

Zwykle zabiegi mycia i dezynfekcji znacznie ograniczają ilości zanieczyszczeń organicznych, w których rozwijać się mogą szkodniki o znaczeniu sanitarnym. Od czasu do czasu jednak niezbędna jest dezynsekcja ładowni środków transportowych, szczególnie tych, które przewożą przyprawy i produkty zbożowo-mączne, będące dodatkami w produkcji mięsnej.

Decyzję o przeprowadzeniu zabiegu zwalczania szkodników z zastosowaniem produktów biobójczych podejmuje technik firmy dezynsekcyjnej na podstawie wyników monitorowania szkodników i dokładnej inspekcji środka transportowego. Technik firmy dezynsekcyjnej wykonuje chemiczne zabiegi zwalczania szkodników tylko po przedyskutowaniu problemu z właścicielem zakładu i za jego zgodą.

Zabieg dezynsekcji przeprowadza się po posprzątaniu i usunięciu resztek uprzednio przewożonych produktów, a także kurzu. Aktywność środków owadobójczych jest zwykle niska na zakurzonych powierzchniach.

Najczęściej zwalczanymi szkodnikami w ładowniach samochodów dostawczych są szkodniki magazynowe.

Środki transportowe przewożące mięso i produkty mięsne są bardzo atrakcyjne dla owadów o znaczeniu sanitarnym. Do ładowni przedostać się mogą różne muchy wabione zapachem mięsa. Pojawiają się wtedy muchy domowe, ale także ścierwice, plujki (muchy niebieskie) i muchy zielone. Osobniki dorosłe tych szkodników mogą być zniszczone szybkim zabiegiem zamgławiania, a ich larwy metodą opryskiwania, w którym zostanie zastosowany pyretroidy o działaniu kontaktowym i/lub larwicyd, czyli produkt biobójczy niszczący larwy.

Po zabiegu dezynsekcji należy zamknąć ładownię i pozostawić zamkniętą tak długo, jak to jest możliwe, po czym dokładnie ją wywietrzyć i umyć.

W każdym zakładzie produkującym żywność i posiadającym własne środki jej transportu i w każdym przedsiębiorstwie zajmującym się przewozem żywności powinna być opracowana na piśmie „Procedura Utrzymania Właściwego Stanu Sanitarnego Środków Transportu”. Procedura ta powinna znajdować się u właściciela firmy w biurze razem ze wszystkimi instrukcjami i dokumentami z nią związanymi.

Każdy zabieg mycia, dezynfekcji i dezynsekcji powinien być udokumentowany stosownym protokołem powykonawczym.

Dokładnie przeprowadzone zabiegi mycia, dezynfekcji i dezynsekcji środków przewożących żywność i pasze, mogą znacznie ograniczyć zagrożenia biologiczne (szkodniki) i mikrobiologiczne (wirusy, bakterie, grzyby), których czynniki są niebezpieczne dla zdrowia i życia ludzi lub zwierząt inwentarskich.