Zwalczanie gryzoni.
Szczur wędrowny i mysz domowa, nasze najpospolitsze gryzonie, pochodzą z trawiastych stepów Azji Środkowej. Ich pierwotną kryjówką była nora w ziemi. Zjadały wtedy nasiona przemieszczane przez wiatr, owady, jaja i pisklęta ptaków oraz inne smakołyki znalezione podczas nocnych wędrówek. Gdy szczur wędrowny przeniósł się do osad ludzkich, wiosek, miasteczek i miast, nadal kopał nory w ziemi wokół budynków, zwykle niedaleko źródła pokarmu, który stanowiły resztki żywności ludzi i zwierząt inwentarskich.
Szczur wędrowny chętnie buduje nory ziemne w celu urządzenia kryjówki lub założenia gniazda, natomiast szczur śniady kopie nory w ziemi tylko okazyjnie. Gryzonie mogą zakładać gniazda wewnątrz budynku w strefie dolnej (szczur wędrowny) i na zewnątrz budynku. Szczur śniady często umieszcza gniazda w strefie dachowej na zewnątrz obiektu. Do tych gniazd mogą prowadzić otwory wygryzione w strukturze budynku (w ścianach) lub nory, jeśli gniazdo jest w ziemi na zewnątrz budynku. Otwory wygryzione przez szczury mają średnicę od 6 do 8 cm, natomiast otwory myszy domowej mają średnicę 2 cm i są równo wycięte.
Wejścia do nor ziemnych gryzoni znajdują się w miejscach pokrytych obficie roślinnością, albo znajdują się przy fundamentach. Jeśli nory są w użyciu, wówczas wejście do nich nie jest zajęte przez pajęczynę i jest wolne od kurzu i drobnych resztek. Jeśli jest używana nora w twardym podłożu, wówczas przy wejściu można
zauważyć ślady zabrudzeń od ocierania się, resztki pokarmu i świeżo wykopaną glebę.
ZWALCZANIE GRYZONI W NORACH
Gdy szczury wykopią 1-2 nory na zewnątrz budynku inwentarskiego, wkrótce mogą być ich dziesiątki. Gryzonie należy niszczyć zaraz po znalezieniu pojedynczych nor. Można wyróżnić następujące metody zwalczania szczurów w norach:
• ustawienie karmników deratyzacyjnych przy norze;
• trucie gryzoni w norze za pomocą zatrutej przynęty;
• trucie gryzoni w norze za pomocą preparatów proszkowych lub pianek.
Która z tych metod jest najbardziej skuteczna w gubieniu gryzoni? Nie wiemy, gdyż dotąd nie przeprowadzono szczegółowych badań porównawczych.
Ustawienie karmników deratyzacyjnych przy norze. Jak każda metoda zwalczania szkodników, również i ta ma swoje zalety i wady. Do zalet zaliczamy możliwość monitorowania ilości pobieranej trutki, a więc i śledzenie postępu w zwalczaniu gryzoni.
Wady metody ustawiania karmników przy norze są poważne. Gdy wokół jest dostatek pokarmu i niski stan higieny, wówczas szczur wędrowny nie wejdzie do karmnika, nawet po upływie wielu tygodni.
Niektóre szczury nigdy nie wejdą nawet do dobrze ustawionych karmników, które nagle się pojawiły w ich środowisku.
Trucie gryzoni w norze za pomocą granulowanego rodentycydu. Metoda ta jest łatwa, szybka i tania: nie ponosimy wydatków na karmniki i nie mamy kosztów związanych z ich obsługą. Zabieg trucia gryzoni w norach należy przeprowadzić tak, aby szczur szybko zaakceptował i pobrał wyłożoną trutkę, a jednocześnie było minimalne zagrożenie dla ludzi i zwierząt.
Rodentycyd w każdej formie użytkowej gwarantuje wytrucie gryzoni, a więc i granulat, pakiety, pasta, bloczki woskowe, zatrute płatki i zatrute ziarno. Ale tylko niektóre z nich nadają się do stosowania w norach
Gdy trutka jest wykładana w dużych kawałkach (bloczki woskowe, saszetki pasty), szczur może ją przenieść lub wypchnąć z nory.
Możemy stworzyć wtedy niebezpieczną sytuację:
kostka jest wypchnięta z nory na powierzchni gleby, dzieci i zwierzęta domowe mogą ją znaleźć, a szczur nadal jest żywy. Najlepszy jest granulat, jeśli nie jest zamknięty w saszetce. Granulowany rodentycyd jest dość odporny na wilgoć, a także posiada granulki przypominające rozmiarem nasiona roślin, co szczury szczególnie lubią.
Bloczki woskowe (a także granulat zamknięty w saszetkach) są bardziej odporne na wilgoć niż granulki trutki, dlatego niektórzy często kruszą bloczki woskowe i pokruszoną przynętę wrzucają do nor gryzoni.
Jednak zaleca się stosowanie trutki granulowanej, gdyż granulat zjadany jest wcześniej niż zdąży ulec zawilgoceniu.
Szczury są bardzo wrażliwe na zmiany w ich środowisku. Boją się wszystkiego, co jest dla nich nowe (neofobia): nie tkną wtedy trutki, wypchną ją lub wyniosą na zewnątrz.
Granulat należy umieścić w norze na głębokości 30-45 cm (nawet >0.6 m), aby nie był widoczny z zewnątrz. Dawka, czyli ilość wykładanej trutki na norę, zależy od rodzaju wykładanej trutki, od zaleceń umieszczonych w etykiecie-instrukcji preparatu i od liczebności gryzoni. Zwykle do gniazda szczura prowadzą 2-3 korytarze. Każdy korytarz musi otrzymać 120-150 g trutki, co jest dawką wystarczającą dla całkiem dużej rodziny szczurów.
Po zamknięciu nory szczur obawia się wszystkiego, co jest dla niego nowe, więc nie pobierze trutki i wypchnie ją na zewnątrz. Po 1-2 tygodniach otwory należy zamknąć zwitkiem papieru lub ściółką (trawą), albo przydeptać. Po następnych 1-3 dniach sprawdzić, czy zostały otwarte; jeśli tak, oznacza to, że nory są nadal czynne.
Do otwartych nor (czyli czynnych nor) należy dodać znowu trutkę, ale już w mniejszej ilości: ½ poprzedniej dawki, przyjmując, że jest już szczurów mniej w norze. Po
1-2 tygodniach ponownie należy sprawdzić, czy nory te są czynne.
TRUTKA W KARMNIKACH DERATYZACYJNYCH NA ZEWNĄTRZ BUDYNKÓW
Karmniki deratyzacyjne należy rozmieścić co 15-30 m wokół ogrodzenia (pierścień/bariera I) i wokół każdego budynku obiektu (pierścień/bariera II). Stanowić one będą podstawę do wdrożenia stałego programu fermy drobiarskiej przed gryzoniami.
Aby trutka była pobierana przez gryzonie należy obniżyć neofobię szczurów. W tym celu należy usunąć źródła pokarmu, zamontować karmniki na stałe i wybrać odpowiednią formę użytkową preparatu. Należy pamiętać, że rodentycydy w proszku (lub jako pianka) są tanie, ale i niebezpiecznie. Mogą być zawleczone w inne miejsce. Przynęta w formie granulatu może być też rozwleczona po terenie. Najlepszą i najbardziej bezpieczną formą użytkową rodentycydu jest bloczek woskowy lub saszetka umocowana w karmniku deratyzacyjnym „na drucie”.
W każdym z karmników umieścić należy 1-3 bloczki. Po miesiącu, a w miejscach wysokiej aktywności gryzoni – nawet co tydzień, trzeba ocenić pobór trutki przez gryzonie. Oceniamy wtedy, czy trutka została naruszona. Jeśli tak, należy oszacować, ile wyłożonego rodentycydu ubyło (w procentach lub w gramach). Karmniki, w których stwierdzono ubytek trutki należy uzupełniać tak często, aby nie było przypadków wczesnego i całkowitego jej wyjedzenia przez gryzonie.
ZWALCZANIE GRYZONI WEWNĄTRZ BUDYNKÓW
Najpierw należy przeprowadzić dokładną inspekcję wszystkich pomieszczeń budynków i wyszukiwać nory w podłodze, ścianach, suficie (szczególnie wtedy, gdy jest ocieplany). Do nor wcisnąć po 2-3 kostki trutki nawleczone na drut, aby szczury nie zabrały i nie przeniosły np. do miejsc, gdzie porzucone mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia. Nawleczone na drucie „kostki” można wyciągnąć, sprawdzić pobór trutki, a następnie trutkę wymienić lub uzupełnić.
Ocieplane sufity i attyki chętnie zasiedlają gryzonie „sufitowe”. One zastępują te szczury i myszy, które wygubiono przy podłodze. Zwalczanie gryzoni zasiedlających część sufitową budynków nie jest łatwe, gdyż do wielu miejsc i przestrzeni nie mamy dostępu. Tam, gdzie jest to możliwe, należy w miejscach aktywności gryzoni rozmieszczać saszetki granul lub bloczki rodentycydu (przy zwalczaniu mysz – w odległości 2.5-3.0 m, a w przypadku gubienia szczurów – w odległości 7.5-15 m). Gdy pomieszczenie jest zasiedlone przez liczne gryzonie, wtedy należy zadbać o mniejsze odległości pomiędzy punktami trucia. Wyłożone trutki należy sprawdzać co tydzień, a ich ubytki uzupełniać do czasu ustania pobierania.
Karmniki (pojemniki) z trutką rozmieszczane wzdłuż ścian. Mysz żeruje „nerwowo”, w wielu miejscach w ciągu nocy. Nie najada się do syta w jednym miejscu – skubie tu i tam. Dlatego należy umieścić dużo karmników (pojemników) z małą ilością trutki w wielu miejscach wzdłuż ścian pomieszczenia, np. co 2.5 m wzdłuż ścian i w przejściach, szczególnie tam, gdzie stwierdzono aktywność szkodnika. Pamiętać należy, aby stosować mniejsze ilości rodentycydów jednodawkowych, a większe ilości rodentycydów wielodawkowych. Ilości wykładanych preparatów powinny być zgodne z zaleceniami podanymi w etykiecie opakowania wybranego preparatu. Nie należy umieszczać pakietów z granulami i bloczków bez zabezpieczenia na występach, z których mogą spaść i zagrozić ptakom i innym zwierzętom domowym.
W przejściach i na powierzchni podłogi przy wejściu i wyjściu należy zainstalować stałe karmniki deratyzacyjne (przy zwalczaniu mysz – w odległości 2.5-3.0 m, a w przypadku gubienia szczurów – w odległości 7.5-15 m jeden od drugiego). Wyłożoną trutkę należy kontrolować co tydzień, a ubytki uzupełniać. Trutkę (bloczek woskowy lub rodentycyd w formie pasty) należy wymienić, jeśli jest zawilgocona, zakurzona, spleśniała lub stęchła. Jeśli wyłożenie trutki daje wyniki pozytywne (czyli jest pobór), karmniki należy sprawdzać co 2 tygodnie.
W pomieszczeniach z małą aktywnością gryzoni, trutkę można wykładać tylko tam, gdzie stwierdzono ich aktywność, a jednocześnie należy ograniczyć szkodnikom dostęp do pokarmu.
Szczur wędrowny chętnie buduje nory ziemne w celu urządzenia kryjówki lub założenia gniazda, natomiast szczur śniady kopie nory w ziemi tylko okazyjnie. Gryzonie mogą zakładać gniazda wewnątrz budynku w strefie dolnej (szczur wędrowny) i na zewnątrz budynku. Szczur śniady często umieszcza gniazda w strefie dachowej na zewnątrz obiektu. Do tych gniazd mogą prowadzić otwory wygryzione w strukturze budynku (w ścianach) lub nory, jeśli gniazdo jest w ziemi na zewnątrz budynku. Otwory wygryzione przez szczury mają średnicę od 6 do 8 cm, natomiast otwory myszy domowej mają średnicę 2 cm i są równo wycięte.
Wejścia do nor ziemnych gryzoni znajdują się w miejscach pokrytych obficie roślinnością, albo znajdują się przy fundamentach. Jeśli nory są w użyciu, wówczas wejście do nich nie jest zajęte przez pajęczynę i jest wolne od kurzu i drobnych resztek. Jeśli jest używana nora w twardym podłożu, wówczas przy wejściu można
zauważyć ślady zabrudzeń od ocierania się, resztki pokarmu i świeżo wykopaną glebę.
ZWALCZANIE GRYZONI W NORACH
Gdy szczury wykopią 1-2 nory na zewnątrz budynku inwentarskiego, wkrótce mogą być ich dziesiątki. Gryzonie należy niszczyć zaraz po znalezieniu pojedynczych nor. Można wyróżnić następujące metody zwalczania szczurów w norach:
• ustawienie karmników deratyzacyjnych przy norze;
• trucie gryzoni w norze za pomocą zatrutej przynęty;
• trucie gryzoni w norze za pomocą preparatów proszkowych lub pianek.
Która z tych metod jest najbardziej skuteczna w gubieniu gryzoni? Nie wiemy, gdyż dotąd nie przeprowadzono szczegółowych badań porównawczych.
Ustawienie karmników deratyzacyjnych przy norze. Jak każda metoda zwalczania szkodników, również i ta ma swoje zalety i wady. Do zalet zaliczamy możliwość monitorowania ilości pobieranej trutki, a więc i śledzenie postępu w zwalczaniu gryzoni.
Wady metody ustawiania karmników przy norze są poważne. Gdy wokół jest dostatek pokarmu i niski stan higieny, wówczas szczur wędrowny nie wejdzie do karmnika, nawet po upływie wielu tygodni.
Niektóre szczury nigdy nie wejdą nawet do dobrze ustawionych karmników, które nagle się pojawiły w ich środowisku.
Trucie gryzoni w norze za pomocą granulowanego rodentycydu. Metoda ta jest łatwa, szybka i tania: nie ponosimy wydatków na karmniki i nie mamy kosztów związanych z ich obsługą. Zabieg trucia gryzoni w norach należy przeprowadzić tak, aby szczur szybko zaakceptował i pobrał wyłożoną trutkę, a jednocześnie było minimalne zagrożenie dla ludzi i zwierząt.
Rodentycyd w każdej formie użytkowej gwarantuje wytrucie gryzoni, a więc i granulat, pakiety, pasta, bloczki woskowe, zatrute płatki i zatrute ziarno. Ale tylko niektóre z nich nadają się do stosowania w norach
Gdy trutka jest wykładana w dużych kawałkach (bloczki woskowe, saszetki pasty), szczur może ją przenieść lub wypchnąć z nory.
Możemy stworzyć wtedy niebezpieczną sytuację:
kostka jest wypchnięta z nory na powierzchni gleby, dzieci i zwierzęta domowe mogą ją znaleźć, a szczur nadal jest żywy. Najlepszy jest granulat, jeśli nie jest zamknięty w saszetce. Granulowany rodentycyd jest dość odporny na wilgoć, a także posiada granulki przypominające rozmiarem nasiona roślin, co szczury szczególnie lubią.
Bloczki woskowe (a także granulat zamknięty w saszetkach) są bardziej odporne na wilgoć niż granulki trutki, dlatego niektórzy często kruszą bloczki woskowe i pokruszoną przynętę wrzucają do nor gryzoni.
Jednak zaleca się stosowanie trutki granulowanej, gdyż granulat zjadany jest wcześniej niż zdąży ulec zawilgoceniu.
Szczury są bardzo wrażliwe na zmiany w ich środowisku. Boją się wszystkiego, co jest dla nich nowe (neofobia): nie tkną wtedy trutki, wypchną ją lub wyniosą na zewnątrz.
Granulat należy umieścić w norze na głębokości 30-45 cm (nawet >0.6 m), aby nie był widoczny z zewnątrz. Dawka, czyli ilość wykładanej trutki na norę, zależy od rodzaju wykładanej trutki, od zaleceń umieszczonych w etykiecie-instrukcji preparatu i od liczebności gryzoni. Zwykle do gniazda szczura prowadzą 2-3 korytarze. Każdy korytarz musi otrzymać 120-150 g trutki, co jest dawką wystarczającą dla całkiem dużej rodziny szczurów.
Po zamknięciu nory szczur obawia się wszystkiego, co jest dla niego nowe, więc nie pobierze trutki i wypchnie ją na zewnątrz. Po 1-2 tygodniach otwory należy zamknąć zwitkiem papieru lub ściółką (trawą), albo przydeptać. Po następnych 1-3 dniach sprawdzić, czy zostały otwarte; jeśli tak, oznacza to, że nory są nadal czynne.
Do otwartych nor (czyli czynnych nor) należy dodać znowu trutkę, ale już w mniejszej ilości: ½ poprzedniej dawki, przyjmując, że jest już szczurów mniej w norze. Po
1-2 tygodniach ponownie należy sprawdzić, czy nory te są czynne.
TRUTKA W KARMNIKACH DERATYZACYJNYCH NA ZEWNĄTRZ BUDYNKÓW
Karmniki deratyzacyjne należy rozmieścić co 15-30 m wokół ogrodzenia (pierścień/bariera I) i wokół każdego budynku obiektu (pierścień/bariera II). Stanowić one będą podstawę do wdrożenia stałego programu fermy drobiarskiej przed gryzoniami.
Aby trutka była pobierana przez gryzonie należy obniżyć neofobię szczurów. W tym celu należy usunąć źródła pokarmu, zamontować karmniki na stałe i wybrać odpowiednią formę użytkową preparatu. Należy pamiętać, że rodentycydy w proszku (lub jako pianka) są tanie, ale i niebezpiecznie. Mogą być zawleczone w inne miejsce. Przynęta w formie granulatu może być też rozwleczona po terenie. Najlepszą i najbardziej bezpieczną formą użytkową rodentycydu jest bloczek woskowy lub saszetka umocowana w karmniku deratyzacyjnym „na drucie”.
W każdym z karmników umieścić należy 1-3 bloczki. Po miesiącu, a w miejscach wysokiej aktywności gryzoni – nawet co tydzień, trzeba ocenić pobór trutki przez gryzonie. Oceniamy wtedy, czy trutka została naruszona. Jeśli tak, należy oszacować, ile wyłożonego rodentycydu ubyło (w procentach lub w gramach). Karmniki, w których stwierdzono ubytek trutki należy uzupełniać tak często, aby nie było przypadków wczesnego i całkowitego jej wyjedzenia przez gryzonie.
ZWALCZANIE GRYZONI WEWNĄTRZ BUDYNKÓW
Najpierw należy przeprowadzić dokładną inspekcję wszystkich pomieszczeń budynków i wyszukiwać nory w podłodze, ścianach, suficie (szczególnie wtedy, gdy jest ocieplany). Do nor wcisnąć po 2-3 kostki trutki nawleczone na drut, aby szczury nie zabrały i nie przeniosły np. do miejsc, gdzie porzucone mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia. Nawleczone na drucie „kostki” można wyciągnąć, sprawdzić pobór trutki, a następnie trutkę wymienić lub uzupełnić.
Ocieplane sufity i attyki chętnie zasiedlają gryzonie „sufitowe”. One zastępują te szczury i myszy, które wygubiono przy podłodze. Zwalczanie gryzoni zasiedlających część sufitową budynków nie jest łatwe, gdyż do wielu miejsc i przestrzeni nie mamy dostępu. Tam, gdzie jest to możliwe, należy w miejscach aktywności gryzoni rozmieszczać saszetki granul lub bloczki rodentycydu (przy zwalczaniu mysz – w odległości 2.5-3.0 m, a w przypadku gubienia szczurów – w odległości 7.5-15 m). Gdy pomieszczenie jest zasiedlone przez liczne gryzonie, wtedy należy zadbać o mniejsze odległości pomiędzy punktami trucia. Wyłożone trutki należy sprawdzać co tydzień, a ich ubytki uzupełniać do czasu ustania pobierania.
Karmniki (pojemniki) z trutką rozmieszczane wzdłuż ścian. Mysz żeruje „nerwowo”, w wielu miejscach w ciągu nocy. Nie najada się do syta w jednym miejscu – skubie tu i tam. Dlatego należy umieścić dużo karmników (pojemników) z małą ilością trutki w wielu miejscach wzdłuż ścian pomieszczenia, np. co 2.5 m wzdłuż ścian i w przejściach, szczególnie tam, gdzie stwierdzono aktywność szkodnika. Pamiętać należy, aby stosować mniejsze ilości rodentycydów jednodawkowych, a większe ilości rodentycydów wielodawkowych. Ilości wykładanych preparatów powinny być zgodne z zaleceniami podanymi w etykiecie opakowania wybranego preparatu. Nie należy umieszczać pakietów z granulami i bloczków bez zabezpieczenia na występach, z których mogą spaść i zagrozić ptakom i innym zwierzętom domowym.
W przejściach i na powierzchni podłogi przy wejściu i wyjściu należy zainstalować stałe karmniki deratyzacyjne (przy zwalczaniu mysz – w odległości 2.5-3.0 m, a w przypadku gubienia szczurów – w odległości 7.5-15 m jeden od drugiego). Wyłożoną trutkę należy kontrolować co tydzień, a ubytki uzupełniać. Trutkę (bloczek woskowy lub rodentycyd w formie pasty) należy wymienić, jeśli jest zawilgocona, zakurzona, spleśniała lub stęchła. Jeśli wyłożenie trutki daje wyniki pozytywne (czyli jest pobór), karmniki należy sprawdzać co 2 tygodnie.
W pomieszczeniach z małą aktywnością gryzoni, trutkę można wykładać tylko tam, gdzie stwierdzono ich aktywność, a jednocześnie należy ograniczyć szkodnikom dostęp do pokarmu.